ابو القاسم سلطانى

342

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

تاريخچه و كاربرد آن در طب سنتى : قديم‌ترين كتاب پارسى كه شرح آن آمده است كتاب مخزن الادويه مىباشد كه ذيل ماده كچنار خواص درمانى آن ذكر شده است بنا بر نوشته عقيلى دهلوى خراسانى در مخزن الادويه ، آن را كچنال نيز مىنامند و آن درختى است هندى با شاخه‌هاى پراكنده و برگ‌هاى عريض كه از قاعده و بالا شكافته شده است غنچه آن دراز و سبز ، گل آن خوش‌منظر و كمى معطر و دو نوع گل قرمز ارغوانى مايل به بنفش و گل سفيد دارد . گل‌ها پنج گلبرگ دارند در هند غنچه‌ها را خام يا پخته مىخورند . طبيعت آن در درجه دوم سرد و خشك است . پوست شاخه‌ها قابض ، خشك‌كننده ، مقوى معده و روده و از بين‌برنده اسهال و انگل‌هاى روده و كرم كدو ، تصفيه‌كننده خون و صفرا و در جذام و خنازير مصرف مىشود . جوشانده پوست آن با مقدار مساوى سماق در استفراغ خونى ، قاعدگى ، جراحات داخلى ، پرولاپسوس ركتوم و غرغره آن با اقاقيا و گلنار جهت جوش دهان و گلو و خوردن غنچه خام يا پخته آن در سرفه همراه با تب ، اسهال ، بواسير ، خون‌ادرارى و فساد صفرا سودمند است 1 * . تركيبات شيميائى : گياه حاوى گلوكزيدهاى Astragalin , Isoquercitrin ، تانن و صمغ مىباشد . مصارف درمانى : از پوست شاخه‌ها براى رفع كمى اشتها ، نفخ ، ناراحتىهاى هضمى با منشاء صفرا ، آسم ، سرفه ، سل قاعدگى دردناك و جذام و از گل‌هاى نوع قرمز براى زياد كردن ترشح شير استفاده مىشود . امروزه در سوريه آن را خف جمل ، بوهينيا ، بوهينيا مرقشه ناميده و در همان مواردى كه در طب سنتى به كار مىرفته است مصرف مىنمايند در ليبى به بوهينيا معروف است و از ريشه آن به عنوان ضد نفخ و از گل براى لينت دادن مزاج استفاده مىشود . ( 1 * ) - مخزن الادويه 476 Code - 880 ميناى چمنى Bellis perennis L گياهى است علفى ، سبز ، زيبا با بن پايا از خانواده Compositae با ساقه بسيار كوتاه تقريبا هميشه زيرزمينى ، ساقه هوائى به ارتفاع 5 تا 10 سانتيمتر ، برگ طوقه‌دار ، پهن ، ساده كمى گوشت‌دار ، بيضوى ، دندانه‌دار ، با يك ، رگبرگ ، گل‌ها دو نوع لوله‌اى به رنگ زرد و گل‌هاى زبانه‌اى به رنگ سفيد يا صورتى يا گلى ، گل‌ها در اوائل ارديبهشت ظاهر شده و تا پائيز چندين بار به گل مىنشينند ، گل‌ها با حركت خورشيد به سمت آن مىچرخند و در هواى نامساعد و تاريك جمع مىشوند . ميوه فندقه و ريشه فيبرى و قهوه‌اى رنگ است گياه بومى اروپا و آسياى صغير مىباشد در ايران نيز به‌طور خودرو مشاهده مىشود .